Khi thị trường crypto sập: bài học và thời gian phục hồi

Thị trường tiền mã hóa đã nhiều lần giảm sâu từ đỉnh, và mỗi lần đều có người tin rằng "lần này là hết". Lịch sử cho thấy các đợt phục hồi thường mất nhiều năm chứ không phải vài tuần, và không phải đồng nào cũng quay lại. Bài viết rút ra những bài học từ các đợt sập trước, mô tả cách thị trường thường hồi phục và những việc bạn có thể làm để vượt qua giai đoạn khó khăn mà không mắc thêm sai lầm.

Đây không phải dự báo thị trường hay lời khuyên đầu tư. Tiền mã hóa tại Việt Nam không phải phương tiện thanh toán hợp pháp, khung pháp lý về tài sản số đang được hoàn thiện và rủi ro mất vốn là có thật.

Nhìn lại các đợt sập lớn

Mỗi chu kỳ có nguyên nhân khác nhau, nhưng thường đi theo mô thức: hưng phấn, đòn bẩy tăng cao, một cú sốc, rồi bán tháo dây chuyền.

• Sau đỉnh cuối năm 2017: làn sóng ICO bùng nổ rồi xẹp. Rất nhiều token phát hành trong giai đoạn này gần như mất toàn bộ giá trị và không bao giờ hồi phục.
• Năm 2022: sự sụp đổ của hệ sinh thái Terra và stablecoin thuật toán UST, kéo theo phá sản của một số quỹ và nền tảng cho vay, rồi tới sự sụp đổ của sàn FTX vào cuối năm. Đây là bài học đắt giá về rủi ro đối tác.
• Các cú giảm ngắn mà sâu: những ngày thị trường giảm mạnh trong vài giờ do thanh lý đòn bẩy hàng loạt, thường xảy ra khi tâm lý quá lạc quan.

Thị trường thường phục hồi ra sao?

Nhìn lại lịch sử Bitcoin, sau mỗi đợt giảm sâu, giá thường mất khoảng vài năm để vượt lại đỉnh cũ. Quá trình phục hồi hiếm khi là đường thẳng; thường có các pha:

1. Đầu hàng: bán tháo mạnh, tin xấu dồn dập, khối lượng lớn.
2. Đi ngang kéo dài: giá dao động trong biên độ hẹp nhiều tháng, sự quan tâm của công chúng giảm hẳn.
3. Hồi phục từ từ: giá tăng dần, nhiều người vẫn hoài nghi.
4. Tăng tốc: giá tiến gần đỉnh cũ, truyền thông quay lại.

Điều quan trọng: các mô thức này đúng với Bitcoin và một số tài sản lớn. Phần lớn altcoin của chu kỳ trước không hồi phục về đỉnh cũ. "Rồi giá sẽ lên lại" không phải quy luật áp dụng cho mọi đồng.

Năm bài học rút ra

1. Đòn bẩy là thứ biến cú giảm thành thảm họa

Người giữ tài sản thật có thể chờ đợi. Người dùng đòn bẩy bị thanh lý ngay khi giá chạm ngưỡng và mất trắng, dù sau đó giá hồi lại. Hầu hết câu chuyện "mất hết" trong các đợt sập đều có đòn bẩy.

2. Không giữ khóa thì phụ thuộc vào người khác

Khi một sàn hoặc nền tảng cho vay sụp đổ, khách hàng có thể bị khóa tài sản trong nhiều năm hoặc mất vĩnh viễn. Bài ví lạnh và ví nóng giải thích vì sao phần dài hạn nên được tự lưu giữ.

3. Lợi suất "quá tốt" thường che giấu rủi ro

Nhiều nền tảng sụp đổ năm 2022 từng quảng cáo lãi suất cao và ổn định. Lợi suất cao luôn có nguồn gốc, và nếu bạn không hiểu nguồn gốc, có thể chính bạn đang gánh rủi ro.

4. Danh mục tập trung vào một hệ sinh thái rất dễ tổn thương

Người dồn toàn bộ vào một hệ sinh thái chịu thiệt hại nặng nhất khi hệ sinh thái đó gặp sự cố.

5. Quyết định trong hoảng loạn hiếm khi tốt

Bán ở đáy vì sợ hãi và mua đuổi ở đỉnh vì tham lam là hai sai lầm phổ biến nhất. Kế hoạch viết sẵn từ trước giúp bạn bớt phụ thuộc vào cảm xúc.

Việc nên làm khi thị trường đang sập

Nếu bạn đang ở nước có quy định thuế rõ ràng, khoản lỗ có thể được dùng để bù trừ lãi; bài thu hoạch lỗ thuế crypto giải thích cách các nước xử lý. Tại Việt Nam, chính sách thuế với tài sản mã hóa vẫn đang được xây dựng, nhưng ghi chép lỗ lãi đầy đủ vẫn có ích cho việc tự đánh giá và chuẩn bị cho các quy định sau này.

Chuẩn bị trước cho đợt sập tiếp theo

Đợt sập tiếp theo chắc chắn sẽ đến, chỉ không biết khi nào. Những việc nên làm ngay khi thị trường còn bình thường:

• Giữ quỹ dự phòng bằng tiền mặt hoặc tiền gửi để không phải bán crypto lúc giá thấp.
• Đặt giới hạn tỷ trọng crypto trong tổng tài sản và giới hạn cho từng đồng.
• Lên kế hoạch chốt lời từng phần khi thị trường hưng phấn.
• Chia tài sản giữa ví tự quản lý và sàn, không để toàn bộ một chỗ.

Bài quản trị rủi ro khi đầu tư crypto có thêm nguyên tắc để xác định số tiền phù hợp.

Chăm sóc bản thân khi thua lỗ

Thua lỗ lớn ảnh hưởng tới tâm lý, giấc ngủ, các mối quan hệ. Nếu bạn cảm thấy bị cuốn vào việc nhìn biểu đồ liên tục, muốn vay mượn để gỡ, hãy tạm rời màn hình và nói chuyện với người thân. Tiền có thể kiếm lại, nhưng các quyết định vội vàng trong trạng thái căng thẳng thường làm thiệt hại lớn hơn.

Các đợt sập là một phần của thị trường crypto. Người vượt qua được thường không phải người đoán đúng đáy, mà là người đã chuẩn bị từ trước và không bị buộc phải bán.