Cho vay và đi vay trên DeFi 2026: cách dùng Aave và Compound

Aave và Compound cho phép bạn gửi tài sản mã hóa để nhận lãi, hoặc thế chấp tài sản để vay một tài sản khác, hoàn toàn bằng hợp đồng thông minh, không cần ngân hàng hay hồ sơ tín dụng. Điều kiện là bạn phải thế chấp nhiều hơn số tiền vay, và nếu giá tài sản thế chấp giảm quá mức, khoản vay bị thanh lý tự động. Bài viết hướng dẫn cách hoạt động, các con số cần theo dõi và những sai lầm khiến người mới mất tiền.

Bài viết không khuyến nghị sử dụng giao thức cụ thể. Tại Việt Nam, tiền mã hóa không phải phương tiện thanh toán hợp pháp, khung pháp lý về tài sản số đang được hoàn thiện, và người dùng DeFi tự chịu mọi rủi ro.

Cho vay trên DeFi hoạt động thế nào?

Hãy hình dung một "bể" tiền chung cho mỗi loại tài sản. Người gửi bỏ tài sản vào bể và nhận lãi. Người vay lấy tài sản từ bể, trả lãi, sau khi đã thế chấp tài sản khác. Lãi suất do thuật toán điều chỉnh theo tỷ lệ sử dụng: bể càng bị vay nhiều, lãi suất cho cả người gửi lẫn người vay càng cao.

Khi gửi vào Aave, bạn nhận token đại diện (aToken) có số dư tăng dần theo lãi. Compound có cơ chế tương tự. Bạn có thể rút bất cứ lúc nào, miễn là bể còn đủ thanh khoản.

Các khái niệm phải nắm trước khi vay

Các bước cho vay (gửi tiền) cơ bản

1. Chuẩn bị ví tự quản lý và một ít token gốc của mạng để trả phí gas.
2. Truy cập giao thức qua địa chỉ chính thức đã lưu dấu trang.
3. Kết nối ví, chọn mạng (Ethereum hoặc Layer 2) và tài sản muốn gửi.
4. Phê duyệt quyền cho hợp đồng sử dụng token, chỉ phê duyệt đúng số lượng cần gửi nếu có thể.
5. Xác nhận giao dịch gửi, kiểm tra số dư token đại diện trong ví.

Muốn so sánh Aave, Compound với các nền tảng khác về chức năng và rủi ro, xem bài so sánh Uniswap, Aave và Compound.

Vay: dùng vào việc gì và rủi ro ra sao

Người dùng thường vay trên DeFi vì:

• Cần tiền mặt mà không muốn bán tài sản: vay stablecoin bằng thế chấp ETH hoặc BTC dạng token.
• Tăng đòn bẩy: vay stablecoin để mua thêm tài sản thế chấp. Đây là cách làm rủi ro cao.
• Tham gia chiến lược lợi suất: vay tài sản này để gửi ở nơi khác có lãi cao hơn, như trong một số chiến lược yield farming.

Rủi ro lớn nhất là thanh lý. Giả sử bạn thế chấp ETH để vay stablecoin. Nếu giá ETH giảm mạnh, giá trị thế chấp giảm trong khi khoản nợ giữ nguyên, chỉ số sức khỏe tụt xuống và vị thế bị thanh lý. Trong những ngày thị trường lao dốc, phí gas tăng vọt và giao diện quá tải có thể khiến bạn không kịp nạp thêm thế chấp.

Giữ khoản vay an toàn

• Vay ít hơn nhiều so với mức tối đa: chừa khoảng đệm lớn để chịu được biến động mạnh.
• Đặt cảnh báo: dùng công cụ theo dõi để nhận thông báo khi chỉ số sức khỏe giảm.
• Ưu tiên thế chấp và nợ cùng loại hoặc tương quan: ví dụ vay stablecoin bằng stablecoin ít rủi ro thanh lý hơn vay stablecoin bằng altcoin.
• Giữ sẵn tài sản dự phòng: để nạp thêm thế chấp hoặc trả bớt nợ khi cần.
• Theo dõi lãi suất: lãi vay biến đổi có thể tăng cao bất ngờ, làm khoản nợ phình nhanh.

Khi muốn đóng khoản vay, hãy trả nợ trước rồi mới rút tài sản thế chấp. Nhớ rằng lãi vay cộng dồn liên tục, nên số nợ thực tế thường hơi lớn hơn số bạn vay ban đầu; giữ dư một ít tài sản để trả hết phần lãi lẻ.

Rủi ro ngoài thanh lý

1. Lỗi hợp đồng thông minh: dù đã kiểm toán, không giao thức nào miễn nhiễm hoàn toàn.
2. Rủi ro oracle: giá cung cấp sai có thể gây thanh lý không đáng có.
3. Thanh khoản cạn: khi tỷ lệ sử dụng gần tối đa, người gửi có thể tạm thời không rút được tiền.
4. Stablecoin mất neo: ảnh hưởng cả người gửi lẫn người vay.
5. Website giả: trang nhái giao diện để lừa bạn ký giao dịch độc hại.

Bài bảo mật DeFi có danh sách kiểm tra để giảm các rủi ro này.

Ghi chép và trách nhiệm

Mỗi lần gửi, rút, vay, trả nợ hay bị thanh lý đều là một giao dịch nên được ghi lại. Ở nhiều nước, lãi nhận được và việc bị thanh lý có hệ quả thuế riêng. Tại Việt Nam, chính sách thuế với tài sản mã hóa đang được xây dựng; việc lưu lịch sử đầy đủ giúp bạn chủ động khi có hướng dẫn chính thức, và cũng giúp bạn biết chính xác mình lãi hay lỗ sau khi trừ phí.

Cho vay và đi vay trên DeFi là công cụ mạnh, nhưng giống như mọi khoản vay, nó khuếch đại cả lợi nhuận lẫn thua lỗ. Bắt đầu nhỏ, vay thận trọng và luôn biết ngưỡng thanh lý của mình là nguyên tắc không nên bỏ qua.